Η Ανοικτή Συγκέντρωση - Συνάντηση Εργασίας της ΑΡΣΗ στις 2/10 γύρω από την Παιδεία
 |
ΑΦΙΕΡΩΜΑ |
 |
Παιδεία και Έρευνα
< Δελτία Τύπου
< Ρεπορτάζ
< Σκέψεις - Παρεμβάσεις
Δελτίο Τύπου για την Ανοικτή Συγκέντρωση - Συνάντηση Εργασίας της 2/10 γύρω από την Παιδεία
Τη Δευτέρα 2 Οκτωβρίου 2006, πραγματοποιήθηκε η πρώτη εκδήλωση της ΑΡ.ΣΗ. με θέμα τη μεταρρύθμιση στο χώρο του Πανεπιστημίου. Στη συνάντηση εργασίας, την οποία προλόγισε ο Σταύρος Λιβαδάς και διηύθυνε ο Δημήτρης Κυρτάτας , παρουσιάστηκε και συζητήθηκε η πρόταση του Λευτέρη Παπαγιαννάκη για την αναδιάρθρωση του ενιαίου χώρου παιδείας και έρευνας. Ο καθηγητής του ΕΜΠ και ιδρυτικό μέλος του ομίλου «Αριστερά Σήμερα», Λευτέρης Παπαγιαννάκης, ανέπτυξε τα βασικά σημεία μιας πλήρους αντιπρότασης για την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση, τονίζοντας πως η σημερινή συγκυρία, τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, επιβάλλει στον πανεπιστημιακό και ερευνητικό χώρο αλλαγές, που θα κατοχυρώνουν ταυτόχρονα τον κριτικό και τον αναπτυξιακό ρόλο της γνώσης, ως δημόσιου και κοινωνικού αγαθού. Στο πλαίσιο αυτό, και ενάντια σε μια εργαλειακή πολιτική που θέλει απλώς να μεταβάλει τα πανεπιστήμια σε «επαγγελματικές σχολές», ο Λευτέρης Παπαγιαννάκης ανέπτυξε μια πρόταση για ένα «νέο συμβόλαιο για την παιδεία» · ένα νέο συμβόλαιο μεταξύ της πολιτείας και του Πανεπιστημίου
Στο συμβόλαιο αυτό, τόνισε ο Παπαγιαννάκης, η Πολιτεία οφείλει να εγγυηθεί την πλήρη αυτοτέλεια του Πανεπιστημίου, την εξασφάλιση θεσμικών και ακαδημαϊκών ελευθεριών, την οικονομική ενίσχυση της βασικής έρευνας και της διδακτικής πράξης, και το Πανεπιστήμιο, από τη μεριά του, οφείλει να εγγυηθεί την ποιότητα και τη διαφάνεια της προσφερόμενης γνώσης, με κανόνες αξιολόγησης, συμβατούς με τα ακαδημαϊκά κριτήρια και τις λειτουργικές στοχεύσεις ενός αναπτυξιακού σχεδιασμού Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη δημοκρατική διακυβέρνηση των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων και στους θεσμούς εκπροσώπησης της ακαδημαϊκής κοινότητας κατά τις διαδικασίες εκλογής οργάνων. (Η ολοκληρωμένη εκδοχή του κειμένου βρίσκεται ήδη ανηρτημένη στην ιστοσελίδα του ομίλου μας www . arsh . gr)
Αμέσως μετά την ομιλία του Λευτέρη Παπαγιαννάκη, το λόγο πήρε ο Αριστείδης Μπαλτάς (καθηγητής στο ΕΜΠ), ο οποίος ανέπτυξε τους προβληματισμούς του γύρω από τις προϋποθέσεις του διαλόγου για την παιδεία · ενός διαλόγου που δεν μπορεί να παραβλέπει τα εμπλεκόμενα υποκείμενα και τη συγκυρία. Κάνοντας μια ιστορική αναδρομή στο χώρο του Πανεπιστημίου από τη μεταπολίτευση και μετά, ο Μπαλτάς τόνισε τη διαμόρφωση της επιστημονικής και πολιτικής συγκρότησης του ακαδημαϊκού χώρου, τονίζοντας τις μεταβλητές που όρισαν κάθε φορά, το «συμβολικό κεφάλαιο» του πανεπιστημίου. Ο Αριστείδης Μπαλτάς τόνισε ιδιαίτερα τους κινδύνους που κρύβει η σταδιακή μετάβαση στο «επιχειρηματικό πανεπιστήμιο», έτσι όπως περιγράφεται από τις διαδικασίες της εκπαιδευτικής σύγκλισης στον ενιαίο ευρωπαϊκό χώρο. Στη συνέχεια, και αφού αναφέρθηκε στο εν γένει θετικό διάβημα της πρότασης του Λευτέρη Παπαγιαννάκη, ανέπτυξε τις επιφυλάξεις του απέναντι στην πρόταση στο «τετραετές πρόγραμμα ανάπτυξης», καλώντας τους πανεπιστημιακούς να σκεφτούν όχι τόσο γύρω από την έννοια της μεταρρύθμισης όσο γύρω από το ουσιαστικό περιεχόμενο της μεταρρύθμισης, το οποίο δεν πρέπει να διολισθήσει σε νέο-φιλελεύθερες κατευθύνσεις.
Ο Λεωνίδας Λουλούδης (αντιπρύτανης του Γεωπονικού Πανεπιστημίου) ξεκίνησε το δικό του σχολιασμό μιλώντας για μια μεταρρύθμιση που θα εστιάζει το βλέμμα της στο δημόσιο πανεπιστήμιο. Από την άποψη αυτή, παρατήρησε ο Λ. Λουλούδης, η πρόταση του Λ. Παπαγιαννάκη είναι μια πρόταση τολμηρή γιατί έρχεται να καλύψει το κενό της παραγωγής ιδεών για το σύγχρονο δημόσιο πανεπιστήμιο, τόσο από το Υπουργείο, όσο και από τα κόμματα και τον συνδικαλισμό. Ιδιαίτερα για τον τελευταίο, ιδίως έτσι όπως εκφράστηκε στην κρίσιμη συγκυρία των πρόσφατων κινητοποιήσεων, ο Λεωνίδας Λουλούδης τόνισε πως ο πανεπιστημιακός συνδικαλισμός έχει υιοθετήσει ένα ιδιάζον λεξιλόγιο «πολιτικής ορθότητας», που στιγματίζει a priori τις έννοιες της ανταγωνιστικότητας και της αξιολόγησης, φτιάχνοντας μια φοβική νοοτροπία γύρω από το πρόγραμμα της ευρωπαϊκής εκπαιδευτικής σύγκλισης. Ο Λουλούδης αναφέρθηκε στην ανάγκη εξοικείωσης με τις προκλήσεις της εποχής, και στην ανάγκη για ένα νέο Πανεπιστήμιο που δεν θα φοβάται την ανάληψη της ευθύνης αλλά και του ρίσκου στις καινούργιες ευρωπαϊκές «κοινωνίες της γνώσης», που ορίζονται μέσα από την αυταξία της γνώσης αλλά και την αξία χρήσης της γνώσης. Διαφωνώντας επιμέρους στην πλήρη ένταξη και απορρόφηση των ΤΕΙ από τα ΑΕΙ, ο Λουλούδης έκλεισε την παρέμβασή του με την ανάγκη για ένα ουσιαστικό διάλογο για την παιδεία, χωρίς τον αυταρχισμό και της Πολιτείας και την εύκολη συνθηματολογία του συνδικαλισμού.
Στην δική της παρέμβαση, η Βάσω Κιντή τόνισε τρία σημεία. Η ριζοσπαστική συνθηματολογία που κυριαρχεί στον λόγο για τα Πανεπιστημιακά πράγματα παραπέμπει κάθε αλλαγή στα Πανεπιστήμια στις καλένδες ενώ δημιουργεί ένα προπέτασμα ομοφωνίας πίσω από το οποίο στοιχίζονται όχι μόνο ριζοσπάστες αλλά και όσοι παρασιτούν στο σώμα του Πανεπιστημίου. Η Βάσω Κιντή αναφέρθηκε στην έλλειψη πνεύματος αλλαγής στα Πανεπιστήμια με αποτέλεσμα κάθε απόπειρα μεταρρύθμισης να έρχεται από τα πάνω (το Υπουργείο, την Ευρωπαϊκή Ένωση, τους σοφούς). Πρότεινε να αναλάβει η Πανεπιστημιακή κοινότητα την ευθύνη και να θέσει αυτή την ατζέντα των αλλαγών ώστε να επιτελέσει το Πανεπιστήμιο τον ρόλο του. Τέλος, υποστήριξε ότι αυτό που προέχει είναι να ουσιαστικοποιηθεί η εκπαιδευτική διαδικασία η οποία σήμεμρα έχει εκπέσει σε μία επίφαση εκπαίδευσης. Η αντιπρόταση του Λευτέρη Παπαγιαννάκη, παρατήρησε η Κιντή, είναι ένα «κείμενο ευθύνης», και αξίζει να συζητηθεί μέσα στους κόλπους του πανεπιστημίου, προς την κατεύθυνση εκείνων των αλλαγών, που θα βγάλουν το πανεπιστήμιο από το τέλμα της αδράνειας.
Ο Δημήτηρης Λουκάς (ερευνητής στο Δημόκριτο) αναφέρθηκε αρχικά στη σημασία της έρευνας ως συστατικού στοιχείου της αναλυτικής εξήγησης της γνώσης, και άρα ως συστατικού στοιχείου μιας αριστερής πολιτικής που υποστηρίζει την επιστημονική διερεύνηση της κοινωνικής πραγματικότητας. Στο σημείο αυτό, ο ερευνητής τόνισε την ανάγκη για μια τη μετατροπή του ενιαίου χώρου εκπαίδευσης-έρευνας ως ενός μοχλού κατοχύρωσης της ποιοτικής ικανότητας που θα διασφαλίζει τη συμμετοχή των πολιτών σε μια νέα στοχοθετημένη έρευνα, η οποία θα διαφεύγει από τις πιέσεις της αγοράς. Η πρόταση του Λευτέρη Παπαγιαννάκη, τόνισε ο Δημ. Λουκάς, εξασφαλίζει τη μετάβαση από τον αυστηρό έλεγχο του Υπουργείου Εμπορίου σε μια έρευνα με ακαδημαϊκά κριτήρια, τα οποία μπορούν δυνάμει να αναβαθμίσουν την έρευνα των αντίστοιχων ιδρυμάτων. Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε ο Δημ. Λουκάς στις διαδικασίες αξιολόγησης, γνώριμες και γνωστές στα ερευνητικά περιβάλλοντα, οι οποίες δεν αφορούν τόσο τα ποσοστά «επιτυχίας» (σχετικά υψηλά, έτσι κι αλλιώς, για τη νεοελληνική πραγματικότητα), όσο το ίδιο το περιεχόμενο των συγκεκριμένων δράσεων που επιβάλλουν οι αξιολογήσεις.
Ο Ηρακλής Δημόπουλος (καθηγητής στο ΤΕΙ Πειραιά) ξεκίνησε το σχολιασμό του κάνοντας αναφορά στην a priori συμφωνία του για οποιαδήποτε λύση θα συνέτεινε στο «κλείσιμο» των ΤΕΙ. Αφού ανέφερε τα ειδικά προβλήματα που μαστίζουν το χώρο, τα οποία η ελληνική κοινωνία αγνοούσε πριν ανακύψει «η βάση του δέκα», ο Ηρ. Δημόπουλος εξήγησε ότι η απορρόφηση των ΤΕΙ από τα ΑΕΙ, έτσι όπως αναφέρεται στην πρόταση του Λευτέρη Παπαγιαννάκη, είναι μια τολμηρή αλλά ρεαλιστική λύση, η οποία οφείλει να ενταχθεί σε μια λογική «ήπιας προσαρμογής», τόσο ως προς το χρόνο όσο και ως προς τη γεωγραφική κατανομή των τμημάτων και τη συνάφεια των γνωστικών αντικειμένων. Ο Ηρ. Δημόπουλος σημείωσε, άλλωστε, πως η ίδρυση των ΤΕΙ ανταποκρινόταν στην ενίσχυση της παραγωγής με «μεσαία στελέχη», αίτημα που φαίνεται πλέον ξεπερασμένο από την πορεία της κοινωνικής πραγματικότητας αλλά και από την πορεία του πανεπιστημίου. Αντ’ αυτού, και κατ’ αντιδιαστολή των «μαγικών λύσεων» που προτείνει το Υπουργείο Παιδείας, ο Δημόπουλος πρότεινε την ουσιαστική αναβάθμιση των ΤΕΙ μέσω της πολυδύναμης συμμετοχής των διδασκόντων στα πανεπιστημιακά τμήματα και στα ερευνητικά κέντρα, σε λελογισμένο χρονικό και εκπαιδευτικό ορίζοντα.
Τέλος, ο Χαρ. Τσούκας ( καθηγητής στο A lba και στο Πανεπιστήμιο του Warwick) , αφού ανέφερε τα πλεονεκτήματα της πρότασης του Λευτέρη Παπαγιαννάκη, ανέδειξε το ζήτημα της «αριστερής ηθικολογίας» που κυκλοφορεί γύρω από την εννοιολόγηση του πανεπιστημίου ως ενός «κλειστού συστήματος» που δεν ανταποκρίνεται στα αιτήματα της εποχής, αφού αγνοεί την ορθολογική κατανομή των πόρων βάσει της αξιολόγησης. Ο Χαρ. Τσούκας έθεσε το πρόβλημα του κρατικού μονοπωλίου της γνώσης και τόνισε το γεγονός πως η αναβάθμιση του πανεπιστημίου θα λάβει χώρα μόνον όταν αυτή βασίζεται σε ένα τρίπτυχο που θα συνδυάζει τα κίνητρα, τις «τιμωρίες» αλλά και την «κουλτούρα της αλλαγής» · ένα σύστημα, δηλαδή, που θα συνδυάζει την οικειοθελή ένταξη του πανεπιστημιακού δασκάλου σε ένα πλαίσιο ανταγωνισμού, στο πλαίσιο του οποίου ο ίδιος θα ελέγχεται με μια ακαδημαϊκή ηθική «αυτό-επιτήρησης», προσαρμοσμένης, ταυτόχρονα, στη μέγιστη δυνατή αυτοτέλεια των ιδρυμάτων, τα οποία θα δουλεύουν με συγκεκριμένους κανόνες. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε, επίσης, στην ανάγκη κατάργησης του πανεπιστημιακού ασύλου, τονίζοντας πως η ελεύθερη διακίνηση ιδεών έχει εξασφαλιστεί ήδη από την απρόσκοπτη πορεία της τριαντάχρονης κοινοβουλευτικής δημοκρατίας της χώρας μας.
Στη δευτερολογία του ο Λευτέρης Παπαγιαννάκης, προσπάθησε να κάνει μια σύνθεση των συμφωνιών και των διαφωνιών, δηλώνοντας τις στάσεις και τις αποστάσεις που χωρίζουν το κείμενο του με τις παραπάνω απόψεις, και τονίζοντας πως ο ουσιαστικός διάλογος «μόλις τώρα αρχίζει». Ο Παπαγιαννάκης ανέδειξε το σκεπτικισμό που υπάρχει ήδη στην Ευρώπη σε ένα ευρύ φάσμα πολιτικών δυνάμεων γύρω από το περιεχόμενο των εκπαιδευτικών μεταρρυθμίσεων και, παράλληλα, τόνισε την ανάγκη έναρξης ενός διευρυμένου διαλόγου στο εσωτερικό της ακαδημαϊκής και ερευνητικής κοινότητας, που θα ξεπερνάει τη στείρα καταγγελία αλλά και τους αυτοματισμούς της αγοράς. Το όραμα για ένα σύγχρονο δημόσιο πανεπιστήμιο παραμένει εφικτό και ανοιχτό. Η συνάντηση εργασίας έκλεισε με συζήτηση, που πρόκειται να συνεχιστεί τόσο στο δια-δικτυακό όσο και στις συγκεντρώσεις της οργανωτικής επιτροπής της ΑΡ.ΣΗ. για την παρουσίαση μιας ολοκληρωμένης εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης στο χώρο της παιδείας. Η ΑΡ. ΣΗ., παρ’ όλη τη φημολογούμενη ανυπαρξία θέσεων από την αριστερά, εισέρχεται στο δημόσιο διάλογο για την παιδεία με μια πλήρη πρόταση για μια προοδευτική μεταρρύθμιση. Η συμμετοχή της πανεπιστημιακής κοινότητας θεωρείται όχι μόνο θεμιτή αλλά και επιβεβλημένη. Στην παρούσα συγκυρία, η σιωπή δεν είναι πάντα χρυσός, και «η μηδενική βάση διαλόγου» μερικές φορές μπορεί απλώς να είναι ισοδύναμη με τη «μηδενική βάση» στις εξετάσεις που δίνουμε όλοι μας απέναντι στη σύγχρονη κοινωνία.
