|
|
Μεταπτυχιακά Προγράμματα Σπουδών στην Ελλάδα
Γιαννης Οικονόμου, Δ/ντής Ερευνών ΕΚΕΦΕ Δημόκριτος,
Παιδεία και Έρευνα
< Δελτία Τύπου
< Ρεπορτάζ
< Σκέψεις - Παρεμβάσεις
Οι πρώτες οργανωμένες μεταπτυχιακές σπουδές στην Ελλάδα με μεταπτυχιακά μαθήματα υψηλού επιπέδου ξεκίνησαν στα τέλη της δεκαετίας του 1960 στο Ερευνητικό Κέντρο «Δημόκριτος». Οι φοιτητές έπαιρναν διδακτικές μονάδες ( credits ) ανάλογα με τις ώρες διδασκαλίας κάθε μαθήματος. Με την παρακολούθηση μαθημάτων και την εκπόνηση ερευνητικής εργασίας οι φοιτητές ελάμβαναν το διδακτορικό τους από κάποιο συνεργαζόμενο πανεπιστημιακό τμήμα. Εκείνη την εποχή μάλιστα δεν υπήρχε η έννοια του μεταπτυχιακού τίτλου σπουδών (αντίστοιχο του αγγλοσαξωνικού Master ). Ο μόνος επίσημος μεταπτυχιακός τίτλος σπουδών ήταν το διδακτορικό, το οποίο όμως απονέμετο μόνο με βάση ερευνητική εργασία και χωρίς υποχρέωση παρακολούθησης μαθημάτων.
Οι μεταπτυχιακές σπουδές νομοθετήθηκαν και εκσυγχρονίστηκαν με νόμο του 1992 επί υπουργίας Γ. Σουφλιά. Ετσι λοιπόν, μεγάλες πανεπιστημιακές σχολές και τμήματα ξεκινούν τότε οργανωμένα μεταπτυχιακά προγράμματα και εισαγωγή μεταπτυχιακών μαθημάτων τα αμέσως επόμενα χρόνια. Η μεγάλη έκρηξη στη μεταπτυχιακή εκπαίδευση γίνεται στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του 1990, και κύρια στο διάστημα 1996 – 1998 χάρη στη χρηματοδότηση από το 2 ο Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης της ΕΕ μέσω του προγράμματος ΕΠΕΑΕΚ του Υπουργείου Παιδείας.
Η ανάπτυξη αυτή στην συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων ήταν ιδιαίτερα στρεβλή λόγω:
(α) Της διάθεσης τεράστιων χρηματικών ποσών (γύρω στα 70 δις δραχμές) σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα και χωρίς κεντρική οργάνωση. Λόγω μεγάλης καθυστέρησης, άγνοιας και αδυναμίας των υπηρεσιών του Υπουργείου Παιδείας να υλοποιήσουν ένα τέτοιο πολύπλοκο και μεγάλο έργο, καθυστέρησε σημαντικά η έναρξη των προγραμμάτων με αποτέλεσμα ο ωφέλιμος χρόνος υλοποίησης να είναι μόνο 2 χρόνια! Πρακτικά, το μόνο που ενδιέφερε το Υπουργείο Παιδείας τότε ήταν να υπάρξει απορρόφηση των κονδυλίων.
(β) Μεγάλη πλειοψηφία των καθηγητών που είχαν κεντρικό ρόλο στη διαμόρφωση των προγραμμάτων αυτών δεν είχαν ποτέ παρακολουθήσει οι ίδιοι οργανωμένες μεταπτυχιακές σπουδές. Κατά συνέπεια, πολλά προγράμματα στήθηκαν πρακτικά από ερασιτέχνες του είδους, χωρίς όραμα και προοπτική.
(γ) Η συντριπτική πλειοψηφία των νέων μεταπτυχιακών προγραμμάτων δεν έλαβε σημαντικά υπόψη τις ανάγκες της ελληνικής κοινωνίας και οικονομίας για στελέχη με υψηλή εξειδίκευση αλλά βασίστηκε στην αντιγραφή αντίστοιχων προγραμμάτων του εξωτερικού ή, ακόμα χειρότερα, στο τι ξέρουν να διδάσκουν οι διδάσκοντες που επιλέχθηκαν.
Με βάση τα παραπάνω, μέσα σε διάστημα λιγότερο των 5 ετών εμφανίστηκαν εκατοντάδες (η εκτίμησή μου είναι γύρω στα 300 !!!) προγράμματα μεταπτυχιακών σπουδών που δίνουν μεταπτυχιακό δίπλωμα εξειδίκευσης. Η πλειοψηφία αυτών δίνει τη δυνατότητα στους φοιτητές να συνεχίσουν για διδακτορικό. Είναι χαρακτηριστικό ότι σήμερα έχουμε περισσότερα μεταπτυχιακά προγράμματα από ότι προπτυχιακά προγράμματα.
Ορισμένα από τα σημαντικότερα προβλήματα που είναι πλέον ιδιαίτερα εμφανή στην ελληνική μεταπτυχιακή εκπαίδευση είναι:
(α) Σε πολλά μεταπτυχιακά προγράμματα, τα μαθήματα είναι απλή επανάληψη των συναφών προπτυχιακών μαθημάτων με οριακά πιο προχωρημένη ύλη. Ακόμα χειρότερο είναι το γεγονός ότι ορισμένες θεματικές ενότητες που παλαιότερα αποτελούσαν κορμό της προπτυχιακής εκπαίδευσης έχουν κοπεί από τα προπτυχιακά μαθήματα και έχουν μπει στα αντίστοιχα μεταπτυχιακά.
(β) Η υπερπροσφορά μεταπτυχιακών προγραμμάτων και αντίστοιχων θέσεων φοιτητών έχει σαν αποτέλεσμα σε πάρα πολλά προγράμματα η ποιότητα των φοιτητών να είναι πολύ χαμηλή. Πρακτικά, σήμερα ακόμα και στα «καλά» μεταπτυχιακά προγράμματα της Αθήνας μπαίνουν σχεδόν όλοι όσοι πληρούν τα τυπικά κριτήρια. Απόφοιτοι με βαθμό πτυχίου 5.5 ή 6 έχουν τη δυνατότητα να κάνουν μεταπτυχιακό. Ως αποτέλεσμα αυτού, είναι η πτώση της γενικότερης ποιότητας των διδασκομένων μαθημάτων, των θεμάτων που δίνονται μέσα στη χρονιά, των εξετάσεων κλπ.
(γ) Τα λιγότερο «καλά» προγράμματα σπουδών ή προγράμματα σπουδών σε περιφερειακά πανεπιστήμια έχουν αρχίσει και πεθαίνουν λόγω έλλειψης φοιτητών ή ακόμα και διδασκόντων. Σε πολλά από αυτά τα προγράμματα οι διδάσκοντες ήταν από άλλα ιδρύματα και μόλις στέρεψε η χρηματοδότηση από το ΕΠΕΑΕΚ, οι διδάσκοντες εξαφανίστηκαν.
Με δεδομένη την κατάσταση αυτή, οι καλύτεροι Ελληνες φοιτητές συνεχίζουν να πηγαίνουν για μεταπτυχιακές σπουδές στο εξωτερικό.
(δ) Λόγω της παντελούς έλλειψης κεντρικής οργάνωσης, υπάρχει αδικαιολόγητα μεγάλος αριθμός μεταπτυχιακών προγραμμάτων στο ίδιο ή σε συναφή αντικείμενα. Αποτέλεσμα αυτού είναι να υπάρχει μικρός αριθμός μεταπτυχιακών φοιτητών ανά πρόγραμμα με ταυτόχρονη διασπορά κονδυλίων, αδυναμία δημιουργίας ‘κρίσιμης μάζας’ μελών ΔΕΠ σε ένα γνωστικό αντικείμενο κλπ. Στο σημείο αυτό, καλό θα ήταν να δούμε πώς έχουν αντιμετωπίσει παρόμοια προβλήματα χώρες της Ε.Ε. με ανάλογο ή και μικρότερο μέγεθος από την Ελλάδα, όπως είναι η Ολλανδία και η Δανία.
(ε) Συναφές με το θέμα της έλλειψης κεντρικής οργάνωσης, είναι το γεγονός ότι πολλά μεταπτυχιακά προγράμματα έχουν γίνει πλέον τσιφλίκι κάποιου μεγαλο-καθηγητή, ιδιαίτερα όσα προγράμματα δεν είναι διατμηματικά. Είναι χαρακτηριστικό ότι ορισμένα μεταπτυχιακά προγράμματα είναι περισσότερο γνωστό με το όνομα του διευθυντή του προγράμματος και λιγότερο με το όνομά τους!
Κλείνοντας θέλω να τονίσω ότι τα προβλήματα που περιέγραψα είναι και ήταν γνωστά σε όλους από την αρχή κιόλας του προγράμματος ΕΠΕΑΕΚ για το οποίο μίλησα παραπάνω. Ομως η τεράστια χρηματοδότηση βόλεψε όλους: Το Υπουργείο διέθεσε τα κονδύλια που είχε (έστω και εάν πρακτικά τα πέταξε), οι καθηγητές είχαν τεράστια χρηματοδότηση και δύναμη στα χέρια τους, τα νέα μέλη ΔΕΠ πήραν κάποια μικροποσά για να γράψουν σημειώσεις, οι post - docs πήραν λίγα λεφτά για να διδάξουν, μέτριοι φοιτητές βρήκαν την ευκαιρία να κάνουν Master και πάει λέγοντας. Η σπατάλη αλλά κυρίως η στρέβλωση σε άλλο ένα νευραλγικό τομέα για την πρόοδο της ελληνικής κοινωνίας είναι μνημειώδης. Το τελευταίο που έμαθα τον τελευταίο χρόνο είναι ότι οι φοιτητές γνωρίζοντας ότι το μεταπτυχιακό δίπλωμα έχει ελάχιστη πλέον σημασία για την μετέπειτα εξέλιξή τους προτιμούν να γράφονται σε «εύκολα» μεταπτυχιακά προγράμματα (έχει πολλά τέτοια) ώστε να πάρουν το χαρτί χωρίς μεγάλες δυσκολίες και να μπορούν στη συνέχεια να πάνε στο ΑΣΕΠ για πρόσληψη στο δημόσιο έχοντας κάποιο επιπρόσθετο τυπικό προσόν!
Το πρόβλημα όχι μόνο δεν περιορίζεται αλλά μεγεθύνεται ακόμα περισσότερο με την χρηματοδότηση που παρέχει τώρα το ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ. Στη φάση αυτή, ακόμα και τμήματα που δημιουργήθηκαν πολύ πρόσφατα προσπαθούν να δημιουργήσουν μεταπτυχιακά προγράμματα σπουδών τα οποία στην πλειοψηφία τους είναι εν τω γενάσθαι θνησιγενή.
Από το κακό στο χειρότερο δηλαδή...
Γιάννης Οικονόμου Διευθυντής Ερευνών ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος» |
Σκέψεις - Παρεμβάσεις
|
|
|
|
|
Πέμπτη 09/09/2010
|
|
|
Designed and Developed by: 2easy Web Applications