Μια εκτίμηση για τη σημερινή κατάσταση, ιδίως μετά τα συμπεράσματα της πρόσφατης συνόδου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, και τις γενικότερες προοπτικές της ενταξιακής πορείας της Τουρκίας, των ευρωτουρκικών και ελληνοτουρκικών σχέσεων και του Κυπριακού ήταν το αντικείμενο της εκδήλωσης-συζήτησης της ΑΡ-ΣΗ που έγινε την Παρασκευή 15.12.06 στο αμφιθέατρο «Γιάννος Κρανιδιώτης» του ΥΠΕΞ.

Γενικά οι ομιλητές συνέκλιναν στη διαπίστωση και στην πρόβλεψη ότι οι εξελίξεις ως προς τα προαναφερθέντα ζητήματα θα διαμορφώνονται όλο και περισσότερο στη βάση νέων δεδομένων και εκτιμήσεων που επηρεάζουν τις στρατηγικές των βασικών συντελεστών τους.

Ο καθηγητής Χ. Ροζάκης επισήμανε π.χ. ότι οι προσπάθειες επίλυσης των ελληνοτουρκικών διαφορών που ξεκίνησαν μετά το Ελσίνκι επιβραδύνθηκαν, χωρίς ωστόσο να διακοπούν, όταν η Κυβέρνηση της ΝΔ αποφάσισε ότι δεν ήθελε να αναδεχθεί τις συνέπειες που θα είχε η κατάληξη τους και βάσισε ελπίδες σε καλύτερες προοπτικές αν προχωρούσε η ενταξιακή πορεία της Τουρκίας. Ακολούθησε η ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην ΕΕ χωρίς επίλυση του Κυπριακού, όπως επεδίωκε η Ελλάδα, αλλά δεν ακολούθησε μια αποδοχή από την Τουρκία αυτής της νέας κατάστασης, ενώ δεν προχωρεί η διαδικασία επίλυσης των ελληνοτουρκικών διαφορών, των οποίων τη σημασία συχνά πολλοί υποτιμούν ως προς τις προοπτικές της ίδιας της Τουρκίας, και ενώ εκείνο που προσφέρεται σήμερα στην Τουρκία είναι μια προοπτική 10-15 ετών για την ένταξη της έναντι παραχωρήσεων τώρα. Η ενδεχόμενη «πίεση» στην Τουρκία κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων μάλλον θα είναι όλο και λιγότερο αποτελεσματική με δεδομένες και τις απόψεις των (πολλών ) νέων μελών της ΕΕ. Επείγει η ένταση των προσπαθειών επίλυσης των ελληνοτουρκικών διαφορών αλλά δεν είναι βέβαιο ότι η Κυβέρνηση θα αποτολμήσει να προχωρήσει όταν δεν το έκανε αμέσως μετά το Ελσίνκι με μιαν Εΰρώπη πού πιο συμπαγή.

Την αίσθηση ότι μένει λίγος σχετικά χρόνος για την εξεύρεση συμβιβαστικών λύσεων και στο θέμα του Κυπριακού, διατύπωσε και ο δημοσιογράφος Γ. Καπόπουλος : διαπίστωσε ότι στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αποφεύχθηκε η «σύγκρουση τρένων» και ότι οι σχετικές αποφάσεις τείνουν κυρίως να παραμερίσουν τις όποιες ευρωτουρκικές τριβές έως το 2009, ένα διάστημα που η ΕΕ θα αφιερώσει κυρίως στη θεσμική της ανασυγκρότηση και τη διαμόρφωση των εξελίξεων για το μέλλον της (συνταγματική Συνθήκη, ενδεχομένως ενοποίηση «δύο ταχυτήτων» κλπ). Αν όλα πανε ομαλά η ένταξη της Τουρκίας, στο νέο θεσμικό καθεστώς ( σε ένα δεύτερο κύκλο ενδεχομένως), μπορεί να γίνει κάπου μεταξύ 2015 και 2020, ενώ οι υποχρεώσεις της απέναντι στη Λευκωσια και την Αθήνα ασφαλώς και παραμένουν, θα κρίνονται όμως μέσα στην ενταξιακή της πορεία.

Ο αμερικανός πρώην διπλωμάτης κ.Μπρέιντι Κίσλιγκ θεωρεί ότι μετά την απόρριψη του Σχεδίου Ανάν η λύση του Κυπριακού, ως ενιαίου ομοσπονδιακού κράτους, γίνεται πια αδύνατη αλλά δεν προκύπτουν αξεπέραστα προβλήματα για τη συμβίωση και την ανάπτυξη των μεν και των δε στην Κύπρο, μια και η «πράσινη γραμμή» δεν θα έχει μεγάλη σημασία στο ευρωπαϊκό πλαίσιο. Εκείνο που μετράει περισσότερο (και όχι μόνο για τις ΗΠΑ ), είπε, είναι η Τουρκία και η δυνατότητα να αποδειχθεί, μέσω της ευρωπαϊκής της πορείας, ότι μια χώρα μουσουλμάνων μπορεί να μεταλλαχθεί σε σύγχρονη πολιτεία και οικονομία, ακυρώνοντας έτσι και τις ιδέες περί «πολέμου πολιτισμών». Η εναλλακτική λύση δεν μπορεί παρά να είναι ένας «βαλκανικός εθνικισμός» ή ένας «ακραίος ισλαμισμός».

Το γενικότερο περιφερειακό πλαίσιο ανέλυσε ο δημοσιογράφος Νικόλας Βουλέλης : η αμερικανική επέμβαση αποσταθεροποιεί μιαν ευρύτατη περιοχή, από το Αφγανιστάν ως το Λίβανο και την Παλαιστίνη. Ασχέτων των επιδιώξεων και των δηλωμένων στρατηγικών, η επιρροή των Μπιν Λάντεν και οπαδών του επεκτείνεται και στο Πακιστάν, στο Ιράν επικρατούν οι πιο αντιδραστικές τάσεις του καθεστώτος, στον Λίβανο αναπτύσσεται ο εμφύλιος και ο κίνδυνος διάσπασης της χώρας, στην ισραηλοπαλαιστινιακή κρίση ενισχύεται μια πολιτική που προσπαθεί να αποφύγει την όποια λύση και προωθεί μιαν αντίληψη απόλυτης κυριαρχίας του Ισραήλ, ενώ παράλληλα υπάρχουν ήδη όλα τα στοιχεία μιας έντιμης συμβιβαστικής συμφωνίας που έχουν επεξεργαστεί ισραηλινοί και παλαιστίνιοι παράγοντες (γνωστή και ως συμφωνία της Γενεύης )...

Η καθηγήτρια Σία Αναγνωστοπούλου ανέλυσε την τουρκική πρόσληψη των εξελίξεων ( η «ευρωπαϊκότητα» της Τουρκίας θεωρείται από τον Στρατό εθνικό θέμα ) και τις αντιλήψεις που στην Κύπρο (και στην Ελλάδα...) επηρέασαν και οδήγησαν στη σημερινή κατάσταση. Ενώ η επίσημη άποψη ήταν πάντα ότι η λύση του Κυπριακού ήταν η Ομοσπονδία, αυτή η λύση αν και επιβεβλημενη δεν ήταν και «εθνικά νομιμοποιημένη».Και ενώ εθεωρείτο εύλογο να υπάρξει αυτή η λύση και μετά η ένταξη της ενιαίας Κύπρου στην ΕΕ, η ομοσπονδία υπονομεύθηκε, ενώ παράλληλα αναπτυσσόταν στην Κύπρο ένας νέος «εθναρχισμός». Αντικειμενικά η ένταξη της Κύπρου χωρίς ομοσπονδία ενισχύει την προ o οπτική της διχοτόμησης ή και την υποβάθμιση των πολιτικών εξελίξεων σε «ανατολίτικο παζάρι».

17..12.2006